Bij softwarebedrijf AFAS in Leusden gaat de schuif er op donderdagavond uit. Het kantoor is dicht op vrijdag, en dat geldt voor alle ruim zevenhonderd werknemers met behoud van vijf dagen loon. Geen pilot, geen experiment, gewoon de manier waarop het bedrijf werkt. En de uitkomst staat haaks op wat veel managers verwachten. De omzet groeide in de eerste helft van vorig jaar met tien procent ten opzichte van een jaar eerder, de winst hield gelijke tred. AFAS is niet de enige Nederlandse onderneming die de vrijdag schrapt en groeicijfers laat zien. De beweging breidt zich al een paar jaar uit, maar op de meeste werkvloeren wordt er nog amper over gepraat.
Waarom de cijfers iedereen verrassen
De aanname dat een dag minder werken automatisch een dag minder productie betekent, klinkt logisch maar klopt niet. AFAS rapporteerde vorig jaar een groei van tien procent in zowel omzet als nettowinst, een resultaat dat het bedrijf direct aan het kortere werkschema toeschrijft, zo schreef het Financieele Dagblad. Bij Amsterdams consultancybureau &samhoud loopt sinds 2024 dezelfde regeling, en daar werd de overstap mede mogelijk gemaakt door slim AI-gebruik dat tijdrovend werk wegneemt. De medewerkers die het meeste rendement halen uit AI-tools kunnen ineens veel meer doen in dezelfde tijd, en bedrijven zien dat in hun marges terug. Een rondvraag onder ruim tweehonderdvijftig Nederlandse leidinggevenden bevestigt het beeld. De productiviteit per uur ligt bij een vierdaagse week proportioneel hoger dan bij een volle week, vooral doordat overbodige vergaderingen sneuvelen en focuswerk meer ruimte krijgt.
Jonge mannen willen het, maar zwijgen erover
Onder dertigers en veertigers groeit de honger naar een kortere werkweek harder dan onder andere groepen. Tweeënzestig procent van de millennials en Gen Z geeft aan een vierdaagse week te willen, en bij mannen ligt dat percentage vrijwel even hoog als bij vrouwen. Toch werken Nederlandse mannen aanzienlijk vaker voltijds dan vrouwen, en de stap naar minder uren komt nog altijd zelden uit hun eigen mond. Het beeld dat minder werken hetzelfde is als minder ambitieus zit hardnekkig in de bedrijfscultuur, vooral in commerciële functies waar zichtbaarheid lange tijd belangrijker leek dan output. Wie als eerste in een team voorstelt om vrijdag thuis te blijven, voelt zich vaak verplicht om eerst uit te leggen waarom hij geen luiwammes is. Dat ongemak verdwijnt langzaam, maar wel langzamer dan de cijfers verdienen.
Werkgevers houden hun been stijf
Tegen de groei van de beweging in zetten de grote werkgeverskoepels nadrukkelijk de hakken in het zand. VNO-NCW en MKB-Nederland wijzen op de historische krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzende bevolking. Hun argument is helder. Er moet juist meer gewerkt worden, niet minder. Die lijn klinkt redelijk, totdat je kijkt naar wat er bij AFAS en &samhoud daadwerkelijk gebeurt. Dezelfde output in minder tijd, lager ziekteverzuim, minder verloop. Het stijgende zzp-tarief wijst er bovendien op dat veel professionals al stilletjes een vierdaagse week voor zichzelf hebben geregeld door simpelweg hun uurtarief op te schroeven en minder uren te draaien. De arbeidsmarkt regelt zichzelf, ook zonder cao.
Hoe je het bij je eigen baas voor elkaar krijgt
Een open verzoek werkt zelden. Wat wel werkt is een afgebakend plan met meetpunten. Stel een pilot van drie of zes maanden voor met heldere afspraken. Welke output blijft hetzelfde, welke vergaderingen worden geschrapt, hoe regel je de bereikbaarheid voor klanten op vrijdagen. Een collega-zwaargewicht die meedoet vergroot je kansen aanzienlijk, want werkgevers vinden een individueel verzoek lastiger te aanvaarden dan een teamvoorstel. Bedrijven die de overstap maakten, schrappen vooral interne meetings en standaard-statusrapportages. Wat overblijft is feitelijk werk dat op vier dagen makkelijk past, mits je vergaderingen niet als productiviteit telt. Vraag bij het voorstel ook expliciet om een evaluatiemoment. Werkgevers zijn eerder bereid om iets nieuws te proberen als de uitgang duidelijk in beeld blijft.
Waarom de vrijdag de komende jaren steeds vaker leeg blijft
De optelsom van werknemerseisen, de productiviteitswinst door AI en de aanhoudende concurrentie om talent maakt de vierdaagse werkweek geen modegril maar een ontwikkeling die doorzet. Werkgevers die meegaan vinden makkelijker mensen, houden ze langer en zien hun resultaten staande blijven of stijgen. Net als bij de loonsprong van bepaalde beroepen gaat het hier om een aanpassing aan een markt die werkgevers niet meer alleen bepalen. Op een termijn van vijf jaar zal de vrijdag in steeds meer Nederlandse kantoren een rustdag worden, en wie nu nog krampachtig vasthoudt aan de volle vijf dagen omdat het altijd zo geweest is, zal merken dat zijn beste mensen op den duur bij de buren werken. De cijfers van AFAS zijn geen anekdote meer, het is een blauwdruk.