Overal waar je nu kijkt staan collega's en vrienden met een halfgroeide snor. Dat is geen toevalstrend, het is Movember. De campagne loopt dit jaar van zondag 1 november tot en met maandag 30 november, en draait om vier thema's: prostaatkanker, teelbalkanker, mentale gezondheid en zelfmoordpreventie. De snor is bedoeld om op te vallen, maar de reden dat de campagne elk jaar terugkomt is allesbehalve een grapje. Bijna niemand kent de cijfers die achter die snor schuilgaan, en die cijfers zijn harder dan je denkt.
Prostaatkanker is sinds 2023 dodelijker dan borstkanker
In 2024 kregen ruim 15.000 mannen in Nederland de diagnose prostaatkanker, bijna even vaak als borstkanker bij vrouwen wordt vastgesteld. Dat meldde de NOS op basis van cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Nog opvallender: in 2023 was prostaatkanker voor het eerst dodelijker dan borstkanker. De sterfte aan prostaatkanker is de afgelopen decennia gestegen, terwijl de sterfte aan borstkanker juist licht is gedaald.
Een verklaring daarvoor is dat prostaatkanker vaak laat ontdekt wordt. In 2023 waren er bij diagnose al zo'n 3.000 gevallen met uitzaaiingen, tegenover ongeveer 1.000 bij borstkanker. Hoe eerder je het weet, hoe meer er nog te doen is. Dat klinkt als een cliché, maar bij deze kanker is het letterlijk het verschil tussen een rustige behandeling en een zware.
Wie extra op moet letten
Prostaatkanker treft vooral mannen boven de 50, en het risico stijgt verder als je vader of broer de ziekte ook heeft gehad. Dat betekent niet dat je als dertiger niets te doen hebt, het betekent vooral dat je vanaf je vijftigste het gesprek met de huisarts niet moet uitstellen zodra je klachten hebt zoals vaker moeten plassen, een zwakkere straal of bloed in urine of sperma. Die klachten kunnen ook door iets onschuldigs komen, maar de enige manier om dat uit te sluiten is het laten onderzoeken in plaats van het te negeren tot het vanzelf overgaat.
Teelbalkanker krijgt veel minder aandacht, en dat is het probleem
Naast prostaatkanker gaat Movember ook over teelbalkanker, waar jaarlijks ruim 900 mannen in Nederland de diagnose van krijgen. Het is een kanker die zich, anders dan prostaatkanker, vaak wel met de hand laat opmerken, maar die weinig mannen structureel controleren. Terwijl een uur extra bewegen per dag je kankerrisico al met 12 procent kan verlagen, kost zelfonderzoek van je ballen nog minder tijd en levert het potentieel nog meer op: vroege opsporing.
Zo check je het zelf in twee minuten
Het beste moment is na een warme douche, als de huid van het scrotum losser is. Rol elke teelbal voorzichtig tussen duim en vingers, van boven naar onderen. Je voelt een gladde, ovale vorm zonder bulten of harde plekken. Let op drie dingen:
- Een nieuwe knobbel of verharding, ook als die niet pijnlijk is
- Een verschil in grootte of gewicht tussen links en rechts dat er eerder niet was
- Een doffe, trekkende pijn in de onderbuik of lies die niet wegtrekt
Voel je iets ongewoons, wacht dan niet af. Ga naar de huisarts. In de meeste gevallen is het niets, maar de enige manier om dat zeker te weten is het laten checken.
Mentale gezondheid is het minst zichtbare deel van Movember
De snor is het grapje, maar de helft van de Movember-campagne gaat over iets dat je niet kunt zien: mentale gezondheid en zelfmoordpreventie. Movember zelf noemt dit een van de kernthema's van de stichting, naast onderzoek naar prostaatkanker en teelbalkanker. Het idee is simpel: mannen praten minder snel over wat er mentaal speelt dan over een pijntje in hun rug. Juist daarom werkt een maand met een duidelijk, zichtbaar symbool als een snor, die geeft een natuurlijke opening om het gesprek te beginnen zonder dat het meteen zwaar aanvoelt. Een collega die opeens met een onhandige snor rondloopt, vraagt bijna automatisch om een reactie, en van daaruit is de stap naar een serieuzer gesprek kleiner dan je denkt. Wil je weten hoe andere signalen van je lichaam iets zeggen over wat er onder de motorkap gebeurt? je Y-chromosoom verdwijnt met de jaren, en je hart voelt dat is een goed vervolg.
Dit is het enige dat Movember je echt vraagt te doen
Je hoeft geen snor te laten staan om mee te doen. Wat wel telt: één keer per maand twee minuten nemen om jezelf te checken, en een gesprek met een vriend niet afkappen als het ergens over gaat dat verder gaat dan voetbal of werk. Dat klinkt klein, maar het sluit precies aan bij een patroon dat je overal in mannengezondheid terugziet: je knijpkracht voorspelt je levensduur beter dan je bloeddruk, en ook daar zit de winst niet in een grote ingreep, maar in een kleine, herhaalde gewoonte. Dezelfde logica geldt hier. Zet een herinnering in je telefoon, elke eerste van de maand, en je bent al verder dan de meeste mannen om je heen.